حجاب در سيما

مساله حجاب يكي از جدي ترين مسائل پيش روي صدا و سيما از ابتداي تاسيس تا كنون بوده است. در برهه هاي زماني مختلف، گروه هاي متفاوتي خواستار عملكردهاي گوناگوني از صدا و سيما در اين مورد بوده اند.<?xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" />

پيش از انقلاب، گروه هاي مذهبي خواهان حفظ حجاب در برنامه ها بودند. البته با توجه به عمومي نبودن تلويزيون و همچنين تحريم استفاده از اين دستگاه توسط بخش عمدهاي از اقشار مذهبي، اين مشكل چندان جدي نمي نمود. پس از انقلاب مساله شكل ديگري به خود گرفت. طيف مذهبي خواهان رعايت موازين اسلامي در برنامه اي تلويزيوني بود و مديريت تلويزيون نيز بر عهده افرادي همسو با اين درخواست بود و در نتيجه مشكل عمده اي در اين زمينه وجود نداشت.

اما همين مساله به ظاهر ساده، باعث خروج و يا اخراج بسياري از هنرمنداني بود كه يا اعتقادي به حجاب نداشتند و يا با تكيه بر پيش فرض "هنر براي هنر" معتقد بودند كه امكان رعايت حجاب در فيلم داستاني يا سريال تلويزيوني وجود ندارد. آنان دلايلي نيز براي اين ادعاي خود بيان مي كردند. مثلا از نگاه آنان خوابيدن يك زن با روسري در خانه غير واقعي و نشان دادن و زن و شوهر در منزل با رعايت حجاب خنده دار مي نمود. اين گروه يا به طور كامل عطاي فعاليت در ايران را به لقاي قوانين آن بخشيدند و از كشور خارج شدند و يا تصميم گرفتند با فعاليت در عرصه سينما، كمتر خود را درگير اين قوانين كنند. در اين ميان عده كمي هم حاضر به ماندن در صدا و سيما و فعاليت بر طبق قوانين آن شدند. ضمن آن كه در طي زمان، افرادي كه از ميان هنرمندان مقيد به جمع هنرمندان معتقد به "هنر براي هنر" پيوستند بيشتر از هنرمندان متعهدي بود كه صدا و سيما توانست پرورش دهد.

پس از دوم خرداد، هم سينماگران احساس آزادي بيشتري در اقدامات خود كردند و هم عده اي كه تا آن روز چندان تمايلات خود را در مورد برنامه هاي فرهنگي ابراز نمي كردند به مخالفت با شيوه هاي رايج پرداختند. رواج بي حجابي در فيلم هاي ساخته شده در سينما پس از دوم خرداد به وضوح قابل حس بود. همچنين در اين زمان شعارهاي زيادي مبني بر استفاده از ساير هنرمندان وطني در رسانه ملي از رسانه هاي دوم خردادي مطرح مي شد و توانسته بود بخش زيادي از جامعه را نيز با خود همراه سازد.

در اين شرايط مديران صدا و سيما تصميم گرفتند كه در پارادوكس رعايت موازين اسلامي و استفاده از آثار هنرمندان مختلف، راه ميانه اي را با توجه به حجم برنامه هاي مورد نياز اين دستگاه انتخاب كنند كه زمينه تغيير آرام رويكرد هاي قبلي را فراهم كند. به اين ترتيب، به تدريج سر و كله فيلم هاي هنرمنداني كه تا آن روز تحت تحريم صدا و سيما بودند به اين رسانه باز شد و حجاب ها نيز به شدت با مد روز در مورد پوشش هماهنگ شد.

محدوديت ها نيز از رعايت موازين فقهي به پوشاندن موي سر خانم ها كاهش يافت و به اين ترتيب به تدريج علاوه بر نوع پوشش، گردن و دست و حتي پا از دايره حجاب خارج شد. البته اين فقط وضعيت حاكم بر برنامه هاي صدا و سيما نبود. جامعه نيز به همين سمت سوق يافته بود. به سختي مي توان تعيين كرد كه كداميك بر ديگري تاثير گذاشته بود. اما روند گسترش بد حجابي در جامعه، صدا و سيما را در اين ميان بي گناه تر جلوه مي داد.

البته تاثير محصولات فرهنگي خارجي را نيز نبايد ناديده گرفت. رواج برهنگي در سي سال گذشته سرعت رو به رشدي به خود گرفته بود و در كمتر فيلمي بود كه صحنه هاي سكسي و روابط نامشروع وجود نداشته باشد. ضمن آن كه مدل پوشش ها نيز به شدت با گذشته متفاوت شده بود و عموما لباس بازيگران زن از كمترين ميزان پارچه ممكن بهره مي برد. بدين ترتيب صرف حذف صحنه هاي مستهجن نمي توانست فيلم را از حالت غير اخلاقي خود خارج كند.

ديگر شيوه هاي قديمي همچون استفاده از صحنه هاي تكراري كارساز نبود. حتي تكنولوژي جديد هم نمي توانست مشكل را حل كند. تغيير اندازه تصوير يا استفاده از مربع هاي سياه براي پوشاندن قسمت هاي مختلف بدن، اگر چه ظاهر امر را از بين مي برد، اما همه بينندگان متوجه سانسور شدن بخش هايي از تصوير مي شدند و ناخودآگاه بخش هاي حذف شده را در ذهن خود شبيه سازي مي كردند. اين امر مشخصا تاثير نامطلوب تري بر بيننده داشت و مسؤولين صدا و سيما نيز خيلي زود به اين مساله پي بردند و سعي كردند اين كار را نيز در حداقل ممكن و فقط در مواقع ضروري انجام دهند. ضمن آن كه با شيوه هاي هنرمندانه تر (مثل استفاده از تصاوير منحني هماهنگ و هم رنگ با زمينه به جاي مربع سياه) اين آثار منفي را به حداقل رساندند.

اما به هر حال اين پارادوكسي بود كه صدا و سيما دچار آن شده بود. نياز به برنامه هاي متعدد براي تامين شبكه هاي متعدد و فقر فيلم و سريال توليدي منطبق با موازين شرعي به خصوص در خارج كشور. ضمن آن كه دسترسي آسان مردم به انواع و اقسام فيلم ها را نيز بايد به موارد فوق افزود.

تكيه بر مفاهيم و نگاه انتقادي به فيلم ها به همراه نقد و بررسي آن ها در برنامه هاي مختلف راهي بود كه مسؤولين صدا و سيما براي تغيير نگاه مخاطبان از ظاهر فيلم به محتواي آنها انتخاب كردند. به خصوص كه با اين شيوه امكان پخش نصفه و نيمه فيلم ها در برنامه هاي نقد ممكن مي شد كه ضمن اقناع ذهن مخاطب در پخش فيلم هاي روز دنيا، تا حدي از گرفتار شدن تلويزيون در باتلاق ابتذال حاكم بر اين فيلم ها جلوگيري مي كرد.

به هر حال نگاهي به عملكرد رسانه ملي در سال هاي اخير به وضوح بيانگر آن است كه اگرچه ظاهرا كارشناسان فرهنگي صدا و سيما در جنگ با پارادوكس هاي موجود، بهترين راه را انتخاب كرده اند، اما اين راه ها به وضوح با موازين شرعي در تناقض بوده است و نياز به پيدا كردن راه هاي جديدي براي مبارزه با ابتذال در صدا و سيما وجود دارد.

***

شكر نعمت: جديدا سريال "آقاي گرفتار" از شبكه پنج پخش مي شود. به جرات مي توان گفت كه اين سريال كه محصول اصفهان است، بعد از مدت ها اولين سريالي است كه در آن مي توان خانم هاي محجبه را ديد. بي حجاب ترين فرد اين سريال (كه بارها چهره اش سانسور مي شود) دختري است كه از خارج آمده و به جاي مانتو، از پالتو استفاده مي كند. ولي بدون تعارف حجاب (پوشش، آرايش و...) او بسيار بهتر از بسياري از زن هاي چادري سريال هاي ديگر است و حتي مي توان گفت كه پوشش وي حتي اشكال شرعي هم ندارد. به هر حال در شرايطي كه يك كارگردان مذهبي معروف هم معتقد است كه بازيگر نقش عروس، به دليل عروس بودنش بايد با غليظ ترين آرايش ها و بدترين پوشش ها در تلويزيون بيايد، حضور كارگرداني معتقد با سريالي جذاب در صدا و سيما واقعا جاي شكر دارد: الحمدلله

***

ته مجاله: در شرايطي كه سريال "گرفتار" با رعايت بسيار جالب حجاب و بدون آن كه هيچ خدشه اي به داستان وارد شود از شبكه تهران پخش مي شود، پخش فيلم دلشدگان "علي حاتمي" با نشان دادن چهره كاملا بي حجاب "ليلا حاتمي" از اين شبكه بسيار عجيب و خط شكنانه بود. آن هم در شرايطي كه حتي فيلم هاي قديمي كه بازيگران زن آن الآن پيرزن شده اند، از تلويزيون پخش نمي شود. البته برنامه هايي مثل "شب هاي برره" جدا از مفاهيم جالب آن، در عرصه پوشش هم بسيار جالب عمل كرده. در اين سريال از لباس هاي سنتي بسيار زيبا و رنگارنگي استفاده شده كه به طور كامل با معيار هاي حجاب سازگاري دارد. اين تناقض ها در صدا و سيما نشان دهنده آن است كه خود مسؤولين صدا و سيما هم در مورد مساله حجاب به سر در گمي كامل رسيده اند و فعلا كارگردان ها هستند كه تعيين مي كنند چه چيزي بايد از رسانه ملي پخش شود.

/ 8 نظر / 7 بازدید
سيد مهدي سيدي

سلام آقا تقی من شما رو خوب می شناسم. از اطلاعتان بابت استفاده ی از مطالب اين حقير سپاسگزارم. ما کوچيک شما و رفقای گذشته هستيم ۲ آ بفرماييد

خاله زهرا

سلام .به نظر من مسئله حجاب در سيما اونقدرهاهم كار سختي نيست و با كمي ابتكار ميشه خيلي خوب با اين قضيه كنار آمدمثل شبهاي برره كه خودتون گفتيد.به نظر من آرايشهاي زياد وزننده بعضي از بازيگران زن اصلا لزومي نداره .اينو قبلا تو وبلاگم گفتم كه مثلا در يك شرايط خيلي بحراني تو فيلم ، بازيگر زن بعد از گذروندن كلي مراحل سخت آرايش صورتش مثل اولين سكانس فيلم ميمونه ، با وجود اينكه تو بيشتر فيلمهاي خارجي عروسهاشونم آنقدر آرايش نميكنند كه مثلا يك نقش خدمتكار توفيلمهاي ما آرايش ميكنه .بعد هم حرف خيلي از اينها اينه كه ميخوان طبيعي باشه با وجود اينكه خيلي از خانمهاي ايراني كه تو خيابون خودشونو ميكشن تو خونه اينقدر آرايش نميكنند ، يا مثلا يك خانم وقتي از خواب بلند ميشه لزومي نداره آنقدر ترگل ور گل باشه ... خلاصه اينكه اگه بخوان با كمي ابتكار و دقت ميتونن كارو براي خودشون ساده كنند وبه رواج دادن بد حجابي تو جامعه كمك نكنند .موفق باشيد .

پیاده رو خاطرات

سلام .... بايد از شما تشکر کنم که خوانندگان رو از روند تحولات سيما آگاه نگه ميداريد. چون خيليها ممکنه خيلی فرصت نداشته باشند برنامه‌ها رو ببينند. با شما در مورد سريالهای داخلی موافقم و سريال‌های خارجی هم که ما را به جايی رسانده که کلا بی‌خيالش بشيم. درسته که در فقه ما معتقديم به زنان اهل کتاب ميشه نگاه کرد (؟) اما اين فرق ميکنه با ترويج اونها از طريق پر کردن ساعات مردم با سريالهای خارجی. موفق باشيد.

حبیب

با خاله زهرا موافقم. تصويری که از زن محجبه در سريالهای تلويزيونی با اون آرايشهای غليظ نشون داده ميشه هيچ تطبيقی با مصداق واقعی اين تیپ توی اجتماع نداره./ يک نکته تاسف بار هم اينکه بايد اعتراف کرد که ذائقه بينندگان تلويزيونی با تماشای انواع سريالهای خارجی که از شبکه های ماهواره ای پخش ميشه تغيير پيدا کرده. خوب بالاخره بايد دم بينندگان رو ديد تا بشينند پای سريال!

سما

سلام زیاد امیدوار نباشد. سريال آقای گرفتار رو که مثال زديد تکراریه. اگه اشتباه نکنم باید محصول اوايل دهه ۷۰ (یا حتی قبلتر از اون باشه). ليلا حاتمی رو که با کلاه نشون می داد نه بی حجاب کامل؟

حامد کاربیست

شما خودتم که سرگردونی برادر

porazkhoda

سلام...منم باهاتون کاملا موافقم خيلی خيلی بی حجابی عادی شده! ولی هيچ چيز به زيبايی وقار يه خانم با حجاب نيست!